Capaciteitsverlies thuisbatterij: wat is normaal na 3, 5 en 10 jaar?

Elke thuisbatterij verliest capaciteit. In je app zie je dat terug als SoH, de State of Health. De betekenis van SoH is simpel: het percentage van de oorspronkelijke capaciteit dat je batterij nog heeft. Een SoH van 90 procent betekent dat een batterij van 10 kWh nog 9 kWh opslaat.

Wat is normaal? Een thuisbatterij verliest gemiddeld 2 tot 3 procentpunt bruikbare capaciteit per jaar. Dat blijkt uit metingen van RWTH Aachen aan 21 thuisbatterijen, tot 8 jaar lang. Na 5 jaar is een SoH van 85 tot 90 procent dus normaal. Pas als je SoH veel sneller daalt, is er reden om je installateur te bellen.

Wat betekent SoH bij een thuisbatterij?

SoH staat voor State of Health: de gezondheid van een batterij ten opzichte van nieuw. Het batterijmanagementsysteem (BMS) berekent de SoH uit hoeveel energie de cellen nog kunnen opslaan en afgeven. Een nieuwe batterij heeft een SoH van 100 procent. Door gebruik en ouderdom daalt die waarde langzaam, over maanden en jaren.

Capaciteitsverlies is het gevolg van twee processen in de cellen:

• Cyclische veroudering: slijtage door laden en ontladen.
• Kalenderveroudering: slijtage door de tijd, ook als de batterij weinig wordt gebruikt.

SoH of SoC: wat is het verschil?

De SoC (State of Charge) is hoe vol je batterij op dit moment is. Die waarde verandert elke minuut. De SoH is hoeveel je batterij maximaal nog kan opslaan. Die waarde verandert per jaar een paar procent. Een batterij met een SoC van 100 procent en een SoH van 90 procent is helemaal vol, maar bevat 10 procent minder energie dan toen de batterij nieuw was.

SoH bij een thuisbatterij of een auto-accu

De betekenis van SoH bij een accu is hetzelfde voor een elektrische auto en een thuisbatterij. Het verschil zit in het gebruik. Een auto-accu laadt snel, ontlaadt diep en staat in weer en wind. Een thuisbatterij laadt rustiger en staat meestal binnen. Een SoH-test die garages voor elektrische auto’s doen, is niet bedoeld voor een thuisbatterij. Bij een thuisbatterij lees je de SoH af in de app of via de installateur.

Hoeveel capaciteitsverlies is normaal?

Normaal capaciteitsverlies bij een thuisbatterij is 2 tot 3 procentpunt per jaar. De onderzoekers van RWTH Aachen maten bij systemen met een LFP-mix gemiddeld 2,2 procentpunt per jaar en bij NMC-systemen 3,2 procentpunt per jaar. Duitse eigenaren melden na 5 jaar een capaciteit van 85 tot 90 procent. Dat komt overeen met het onderzoek.

De tabel is een indicatie op basis van gemiddelden. Veel fabrikanten bouwen een ouderdomsreserve in: extra capaciteit die je in het begin niet ziet. Daardoor blijft de SoH in de app de eerste jaren soms op of dicht bij 100 procent, en daalt die later sneller. Volgens RWTH Aachen halen de meeste thuisbatterijen dankzij die reserve de garantieperiode. Met 2 tot 3 procentpunt per jaar komt de levensduur van een thuisbatterij uit op 10 tot 15 jaar of meer.

Bruto of netto kWh: waarom je nooit de volle capaciteit gebruikt

Een thuisbatterij heeft een bruto en een netto capaciteit. De bruto capaciteit is wat de cellen in totaal kunnen opslaan. De netto of bruikbare capaciteit is wat je echt gebruikt. Het BMS houdt een buffer aan de boven- en onderkant vrij, omdat helemaal vol en helemaal leeg de cellen extra belasten.

Een voorbeeld: een batterij met 10 kWh bruto en een ontlaaddiepte (DoD) van 90 procent levert 9 kWh netto. Staat er op de doos 10 kWh en haal je 9 kWh uit een nieuwe batterij? Dan is dat geen capaciteitsverlies maar het verschil tussen bruto en netto. Controleer in de specificaties welke waarde de fabrikant noemt. Wie bepaalt hoe groot een thuisbatterij moet zijn, rekent daarom met de netto capaciteit en met de capaciteit na 10 jaar.

Waarom de SoH in je app soms niet klopt

De SoH in je app is een schatting van het BMS, geen directe meting. Volgens RWTH Aachen gebruiken fabrikanten rekenregels die ze niet openbaar maken, en wijken de geschatte waarden in de praktijk af van de werkelijke capaciteit. Drie oorzaken komen vaak voor:

• Geen volledige laadcyclus. Het BMS kalibreert zijn schatting als de batterij helemaal vol en helemaal leeg is geweest. Een batterij die maandenlang half laadt en ontlaadt, kan een SoH tonen die te hoog of te laag is.
• Vlakke spanning bij LFP. De spanning van LFP-cellen verandert weinig tussen 20 en 80 procent. Daardoor is het lastiger om de laadtoestand en de capaciteit precies te schatten.
• Temperatuur. In de winter is minder capaciteit beschikbaar, omdat koude cellen minder energie afgeven. Dat is tijdelijk en geen blijvend capaciteitsverlies.

Ook een software-update kan de getoonde SoH in één keer laten verspringen, omdat de berekening verandert. Ziet je batterij er vreemd uit in de app, dan staan de meest gestelde vragen na de installatie van een thuisbatterij op een rij.

Wat versnelt capaciteitsverlies?

Vijf factoren versnellen het capaciteitsverlies van een thuisbatterij:

• Hoge temperatuur. Warmte versnelt de veroudering van de cellen. Een plek op zolder die in de zomer boven de 30 °C komt, is ongunstig. Wie een thuisbatterij plaatst, kiest daarom een koele, vorstvrije plek.
• Lang op 100 procent staan. Een volle batterij die dagenlang niet ontlaadt, veroudert sneller dan een batterij die rond het midden blijft.
• Diep ontladen. Vaak tot helemaal leeg gaan belast de cellen. Het BMS voorkomt dat meestal met een ondergrens.
• Veel cycli. Een batterij die met een dynamisch energiecontract twee keer per dag laadt en ontlaadt, maakt meer cycli dan een batterij die alleen zonnestroom opslaat.
• Celchemie. LFP-cellen verouderen in het onderzoek langzamer dan NMC-cellen. Het verschil tussen de soorten thuisbatterijen zit vooral in die chemie.

SoH meten of testen: zo lees je de waarde af

Om de SoH van je thuisbatterij te meten, heb je drie mogelijkheden:

1. In de app. Bij veel merken staat de SoH onder batterij, systeem of apparaatinformatie. Soms is de waarde alleen zichtbaar in het installateursaccount.
2. Via de installateur. De installateur leest de SoH en de historie uit het BMS uit, en ziet ook foutmeldingen en temperaturen.
3. Met een capaciteitstest. De batterij wordt volledig geladen en met een gelijkmatige belasting ontladen, terwijl de afgegeven kWh worden gemeten. Laat zo’n SoH-test altijd door een installateur doen.

Waar je de SoH vindt, verschilt per merk, ook bij de Sessy, AlphaESS, Huawei, SolarEdge, Enphase en Growatt thuisbatterij die wij installeren. Werkt de app niet meer, omdat een fabrikant stopt met een clouddienst? Dan is de SoH vaak nog via de installateur uit te lezen. Wat er gebeurt als een merk failliet gaat of een app stopt, verschilt per systeem.

Capaciteitsgarantie: wat staat erin en hoe claim je die?

Een thuisbatterij heeft meestal twee soorten garantie: een productgarantie op defecten en een capaciteitsgarantie. De capaciteitsgarantie belooft een minimale restcapaciteit, vaak 60 tot 80 procent na 10 jaar. Veel fabrikanten koppelen daar een maximum aantal cycli of een maximale hoeveelheid doorgevoerde energie aan. Wat het eerst bereikt is, bepaalt het einde van de garantie. De exacte voorwaarden verschillen per merk en model en staan in de garantievoorwaarden van de fabrikant.

Zo claim je de capaciteitsgarantie:

1. Verzamel gegevens. Maak screenshots van de SoH en de laadhistorie in de app, met datum.
2. Neem contact op met je installateur. De installateur leest het BMS uit en controleert of de meting klopt.
3. Laat de installateur de claim indienen. De fabrikant beoordeelt de claim op basis van de logbestanden van de batterij.

Fabrikanten stellen vaak voorwaarden, zoals installatie door een erkende installateur, een plaats binnen het toegestane temperatuurbereik en een batterij die online is voor updates. Bij de garantie op een thuisbatterij telt dus ook hoe de batterij is geïnstalleerd.

Bij welke SoH vervang je een thuisbatterij?

Er is geen vaste SoH waarbij je een thuisbatterij vervangt. Een batterij met een SoH van 70 procent werkt gewoon, alleen met minder opslag. Vervangen of uitbreiden wordt logisch als:

• De capaciteit je avondverbruik niet meer dekt en je elke avond weer stroom van het net haalt.
• De SoH ineens snel daalt, bijvoorbeeld meer dan 5 procentpunt in een jaar.
• De batterij vaker storingen geeft of modules uitschakelt.

Bij modulaire systemen is uitbreiden met een extra module soms goedkoper dan vervangen. Of dat kan, hangt af van het merk en van de vraag of oude en nieuwe modules samenwerken.

Veelgestelde vragen over SoH en capaciteitsverlies

Wat is een goede SoH-waarde voor een thuisbatterij?

Een goede SoH-waarde is 95 procent of hoger na 1 tot 2 jaar, 85 tot 90 procent na 5 jaar en 70 tot 80 procent na 10 jaar. Een batterij die sneller daalt dan 3 procentpunt per jaar, laat je controleren.

Hoe betrouwbaar is een SoH-meting?

Een SoH-meting in de app is een schatting van het batterijmanagementsysteem. De waarde wijkt soms een paar procent af, vooral zonder volledige laadcycli. Een capaciteitstest door een installateur is nauwkeuriger.

Hoe bereken je de SoH van een batterij?

Je berekent de SoH door de huidige capaciteit te delen door de oorspronkelijke capaciteit, keer 100. Een batterij die nieuw 10 kWh opsloeg en nu 9 kWh, heeft een SoH van 90 procent.

Daalt de SoH sneller met een dynamisch energiecontract?

Een batterij die met een dynamisch contract vaker laadt en ontlaadt, maakt meer cycli en veroudert daardoor iets sneller. Houd bij het rendement rekening met die extra slijtage en met het maximum aantal cycli in je garantie.

Twijfel je aan je thuisbatterij?

Daalt de SoH van je batterij sneller dan je verwacht, of klopt de capaciteit in je app niet met wat je merkt? Wij lezen je batterij uit en vertellen eerlijk of het normale veroudering is of een zaak voor de garantie. Neem contact met ons op. Oriënteer je je nog op een nieuwe batterij, doe dan de check.